"PARTE DE GUERRA"

 Sendo militar á forza, cando a “mili” era obrigada, despois de ter pasado un par de meses por Campo Soto en Cádiz, acabei indo para Melilla.

A “viaxe” pagada polo Exército Español, foi nun barco da Transmediterránea. Basicamente a aquel material de ferralla entráballe auga ata os camarotes destinados ós soldados. Pasamos a noite de viaxe dende Málaga a Melilla en cuberta. Viaxar aterecidos de frío era preferible a ver a auga que nos chegaba ás canelas facendo ondas nos corredores. Aquela chatarra oxidada que seguía prestando o servizo “regular” á cidade do norte de África levounos ata onde estaba previsto que  pasasemos boa parte do ano 1983.

Antes de marchar a África, o Exército Español pagoume un billete de autobús dende Cádiz a Lugo, directo e sen máis paradas cas de poñer combustible e deixar no camiño a algún de Zamora, León e Ourense que viñan no mesmo autobús.

Non lembro o que pasou pola miña mente durante o tempo que pasei en Souto de Mogos antes de saír para África co meu macuto caqui.

Non sabía o que me esperaba en Melilla e, xa que logo había sitio no macuto, metín máis dunha ducia de libros, dos que tiña na casa. Escollín levar poesía.

Tiña, e teño aínda, uns cantos mercados en Librería Vivín de Ribadeo e na Paradiso de Xixón. Os que lles guste ler poesía recoméndolles visitar calquera delas. Especialmente recomendable é a Paradiso.

Blas de Otero, Miguel Hernández, Cesare Pavese, Fernando Pessoa, Celso Emilio Ferreiro, Jorge Guillen, Vicente Aleixandre ou o libanés Khalil Gibran son algún dos autores que lin e relín en Melilla durante os 6 meses que botei naquel ermo, baldío ou deserto ateigado de militares, boa parte deles nostálxicos de Franco, e un “pouquiño tanto” emocionados e “exaltados” co acontecido o 23F dous anos antes.

Daba un pouco de “repelús” escoitar conversas de oficiais rememorando aquela “película” protagonizada por Tejero e escrita e dirixida man con man polo “Emérito” e polo seu “mentor” Armada.

Un domingo calquera, durante a “guardia” dun sarxento “chusqueiro”, tan zoquete como mal falado, tocou “revisión de taquillas”. Supostamente tratábase de atopar a “griffa” que, seguramente máis da metade dos soldados, supostamente gardabamos nas nosas taquillas para o  “consumo diario”. Consumiámola incluso os que non a consumiamos. Tal era a “néboa” que se formaba. 

Nada do que atopou  chamou a súa atención ata que chegou á miña taquilla. Eu gardaba nela como “elemento sospeitoso”, segundo o que eu pensaba, unha botella de gasosa, ca súa tapa de presión, enfundada nun envoltorio de espuma que miñas irmás coseran para mandarme un litro de augardente.

Porén, aquela “enxebre curiosidade” non chamou a súa atención. Parouse nos libros e colleu un de Gabriel Celaya, seguramente pensando que o seu título, “PARTE DE GUERRA”, daba fe da “vocación militar” do seu dono. Abriu o libro na páxina que eu tiña marcada

“Estaba solo, solo, tirado para nada,

vencido, simplemente vencido y miserable,

mientras otros vivían, transcurrían, hablaban

de sus mil naderías, confortables, vulgares,

dando vueltas al mundo que ahí está, siempre fuera.

Y no pedían nada. Se seguían iguales.

¿Para qué su combate? ¿Para qué morder tierra?

¡Ay!, solo se sentía, deshecho, la materia

común de los fracasos que amasan muerte lenta.

..........................”

(Las resistencias del diamante -1957)

Pechouno, supoño que non era o que esperaba dun título como “Partes de Guerra”, con un xesto e voz inquisitorial, preguntou polo “dono” da taquilla.

- Es mía,... “Mi sargento”

Golpeando co libro na súa man aberta de forma reiterada, chantoume a súa mirada turbia e augardentosa e “soltou”:

- “... mmmm... ¿Y ésto...?

Ca submisión “correspondente” ó meu lugar naquel “teatriño”, contesteille:

- .... Son libros,... “mi sargento”.

Sen querer, e sen decatarme, acababa de facer un exercicio de retranca que ergueu sen disimulo as sonoras gargalladas e asubíos do resto dos soldados da Compañía. 

Despois dun sonoro e longo silencio, a min pareceumo, o sarxento chusquero deu por rematada a “inspección” a falta de máis da metade da Compañía.

Pasados uns meses, xa daquela eu era “administrativo” da oficina de Plana Maior do RCAC Alcántara 10, o capitán ó mando da compañía chamoume ó seu despacho e amosoume un “parte” onde o sarxento facía un “inventario” (supoño que de invento) do que atopara naquela inspección.

No parte, ademais de bolsiñas de “griffa” atopadas nas taquillas de varios soldados, constaba que na do soldado José Veiga atopou “libros”.

O capitán preguntoume si coñecía ó soldado Veiga, ó que contestei que na Compañía ó único soldado con apelido Veiga era eu pero era Álvarez Veiga.

- Pero,  ¿es usted el de los libros?

Vendo a súa cara costoume conter a risa pero contesteille:

- Si,... Mi capitán...

Sorriu e mandoume marchar. Volvín a miña mesa para, con gran esforzo, rematar de “facer que facía” en tanto chegaba a “hora de paseo”. Alí todas a horas tiñan nome e comezaban a toque de corneta segundo a “Ordenanza militar”. Hora de paseo. Hora de rancho. Hora de durmir. Hora de silencio. Hora de levantarse.

Pasados un par de minutos, saíu do seu despacho para dicirme:

- Lo que le quería decir es que se vaya, yo no lo necesito... Le va a ser mucho más útil leer sus libros que estar aquí sin nada que hacer.

- .................

- Cuando esté yo puede traer sus libros y aprovechar para leer cuando no tenga nada que hacer.

Así o fixen o resto dos días ata que en maio me ingresaron  no Hospital Militar de Melilla. Para alí non levei os “meus libros” e rematei lendo unha historia sobre do Tren do Rif que me trouxo da biblioteca militar un médico vasco, alférez de complemento, co que coincidira na travesía dende Málaga e que non volvera a ver ata chegar ó hospital.

Aquel capitán tiña unha insignia distinta ó resto dos militares do cuartel. Era do “corpo xurídico do Exercito Español”, formou parte do grupo de militares que participou na preparación e celebración do consello de guerra que condenou ós golpistas do 23-F. En pouco tempo destinárono á Madrid e tiven que axudarlle a recoller o seu despacho.

Trouxo unhas caixas e pediume que lle axudase a recoller o seu despacho. Foi a primeira e única vez que non me pareceu unha orde.

Axudeille a recoller os seus obxectos persoais. Nos queixóns do fondo da súa mesa había varios libros. Mesturados con varios exemplares de lexislación militar había un exemplar de “La España Invertebrada” de Ortega, un libro de Juan Marsé do que non lembro o título e outros de tapa dura ca sobrecuberta do revés para ocultar o título que non me atrevín a mirar.

No queixón superior, ca documentación persoal do capitán, había outro libro dado a volta e cun marca páxinas pola metade. Seguramente era a súa lectura actual. Dinlle a volta antes de gardalo e puiden ver que se trataba de “La Plaza del Diamante” de Mercè Rodoreda. Unha ponte na súa portada deixou unha pegada indeleble na miña memoria e grazas a iso puiden comprobar hoxe que se trata de primeira edición en castelán.

No 1984, cando TVE emitiu unha serie de 4 capítulos baseada na novela e co mesmo título de “La Plaza del Diamante”. Vendo o contexto do relato e a visión da realidade que describía, lembreime daquel capitán e daquel “le va a ser mucho más útil leer sus libros que estar aquí sin nada que hacer”.

Hoxe 21 de marzo DIA DA POESÍA, lembro esta historia de “la puta mili” e tamén que, hoxe como daquela, a poesía permíteme “respirar” nun contexto igual e teimudamente hostil.

“Pero aún queda una esperanza

de no sabemos qué

y eso nos tiene a todos

alerta y de pié,

sintiendo en la conciencia, siempre abiertos

los grandes ojos perplejos

de los niños vivo-muertos mirando los bombarderos.

Por un niño

daría yo cuanto soy,

y en nuestra España hay millones,

millones de obligaciones

y millones de esperanzas

¿y quién  si no cree en los niños

no se siente suciamente disminuído?

Pensadlo y luchad, amigos.”

(Episodios Nacionales -1960)